Güvenli Sistem Yaklaşımı

Türkiye karayolu güvenliği alanında ilerleme kaydedebilmek adına, Hollanda’nın öncülük ettiği “Güvenli Sistem” yaklaşımını benimsemiştir. BM, ülkelerin karayolu güvenliğini iyileştirmelerine yardımcı olan çeşitli kuruluşlar ve alandaki profesyonellerin hepsi, ülkelerdeki karayolu güvenliğine ilişkin büyük ve sürdürülebilir iyileştirmelerin sağlanması adına Güvenli Sistem yaklaşımının etkinliğini desteklemektedir. Dolayısıyla, ileriki bölümlere geçmeden önce Güvenli Sistem yaklaşımını kısaca açıklamak gerekmektedir.

Güvenli Sistem yaklaşımı, sadece kazaları azaltmaya odaklanan bir yaklaşımdan, can kaybı ve ciddi yaralanmaların ortadan kaldırılmasına odaklanan bir yaklaşıma geçişi işaret eder. İyi yapılandırılmış güvenlik ilkeleri, Güvenli Sistem yaklaşımını desteklemektedir. Güvenli Sistem yaklaşımı, tüm karayolu taşımacılığı sisteminin düzenli bir görünüşünü, karayolları ve yakın çevresi ile arasındaki ilişkiyi, sürüş hızlarını, araçları ve elbette karayolu kullanıcılarının (sadece motorlu taşıtların sürücüleri değil, karayolu kullanıcılarının hepsini) ilişkilerini içerir.

“Güvenli Sistem” tasarımının dört temel unsuru bulunmaktadır[1]:

  • Güvenli yollar ve yol kenarları – hataları öngörebilir ve telafi edebilir. Bu yollar kendi kendini açıklayan yollardır; tasarımları güvenli hızları teşvik eder ve hataları önlemeye yardımcı olur.
  • Güvenli hızlar – Yolların işlevine ve güvenlik seviyelerine uygun sürüş hızlarına işaret eder. İnsanlar hız sınırlarını anlar ve kurallara ve koşullara uygun şekilde araç kullanır.
  • Güvenli araçlar – Bir kaza durumunda, kazaları önler ve yolcular, yayalar ve bisikletliler dâhil olmak üzere tüm karayolu kullanıcılarının korunmasını sağlar.
  • Güvenli karayolu kullanıcıları – uyanık ve ayık olan ve karayolu kurallarına uyan karayolu kullanıcılarına işaret eder. Güvenliği iyileştirmek için çaba sarf ederler ve güvenlik iyileştirmelerini talep ederler.

Güvenli Sistemi destekleyen anahtar öğeler[2]:

  • Kaza sonrası bakım için acil sağlık yönetimi (beşinci BM Eylem Yasası sütunu);
  • Yol ağının üstünde gerçekleşen kazaları anlamak, bunun için de ağın bölümleri arasındaki risklerin doğru bir şekilde tanımlanmasını sağlamak için iyi veri gereksinimi;
  • Karayolu ulaşım sisteminde yola intikal eden (giren ve çıkan) sürücülerin girişlerinin kontrolü (sürücü lisansı düzenlemeleri ve mezun lisans düzenlemeleri);
  • Etkili mevzuat ve sistemler, denetim ve adalet sistemi desteği;
  • Halkı eğitmek ve bilgilendirmek.

Özet olarak, her an tetikte olan ve kurallara riayet eden yol kullanıcıları için, ölümcül bir kaza ya da sakatlanma ile sonuçlanabilecek yaralanmaları önlemek amacıyla, araç güvenlik özelliklerinin, altyapı güvenlik özelliklerinin ve seyahat hızının etkili acil tıbbi kaza sonrası bakım ile bir araya gelmesi gerekir.

Güvenli Sistem yaklaşımı proje bazında veya tesadüfen uygulanabilecek bir şey değildir, bütünsel bir karayolu güvenliği perspektifinin benimsenmesinin yanı sıra uzun vadeli bir karayolu güvenliği vizyonu gerektirir. Güvenli Sistem yaklaşımını uygulamak, uzun vadeli hedeflerin belirlenmesini, verilere ve bilgilere dayanarak bu hedeflere ulaşmak için harekete geçmeyi ve hangi eylemlerin işe yarayıp yaramadığını öğrenmek için etkili bir izleme ve değerlendirme sistemini gerekli kılar. Bu nedenle, Güvenli Sistem yaklaşımı, eylemleri ve politikaları zamanında bilgiyle donatmak için veri toplama, doğrulama ve kullanma konusunun çok önemli bir gereksinim olduğunun altını çizer.

Güvenli Sistem yaklaşımının bir diğer önemli yönü, insanın yanılabilirliğine yer vermesidir; insanlar hata yapar. İnsan hatasını gidermeye yönelik en iyi girişimlere rağmen, tüm hataları tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir. Bu nedenle, Güvenli Sistem yaklaşımı, insan hatalarını ve başarısızlıklarını “affetmek” için açıkça tasarlanan bir karayolu güvenliği sistemi inşa etmeyi önermektedir.

Güvenli Sistem yaklaşımı aynı zamanda insan vücudunun zayıflığı hakkında bilimsel bir anlayışa dayanmaktadır; insan vücudu büyük miktarda kuvveti emmek için tasarlanmamıştır. Bu nedenle Güvenli Sistem yaklaşımında önerilen her şey, insan vücudunun kendisine uygulanan kuvvetler açısından neyi tolere edebileceğinin sınırlarını tanımaya dayanır.

Son olarak, Güvenli Sistem yaklaşımı, paylaşılan sorumluluk kavramına dayanmakta ve karayolu güvenliği sisteminin yönetiminde yer alan paydaşların ve aktörlerin çeşitliliğini kabul etmektedir. Hiç kimse tek başına karayolu güvenliğini yönetmekten ve geliştirmekten ya da bu sistemin yönetiminden kaynaklanan sonuçlardan sorumlu değildir. Tüm paydaşlar ve aktörler, karayolu güvenliğini yönetme ve geliştirme konusunda ortak bir sorumluluk üstlenmektedir.

Güvenli sistem yaklaşımı[3]

 

[1] Kaynak: (26-10-2019) https://roadsafety.piarc.org/en/road-safety-management-safe-system-approach/safe-system-principles

[2] Kaynak: (26-10-2019) https://roadsafety.piarc.org/en/road-safety-management-safe-system-approach/safe-system-principles

[3] Department of Planning, Transport and Infrastructure, Government of South Australia